26. Şanghay İşbirliği Örgütü Zirvesi

Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ), Avrasya coğrafyasında güvenlik, siyasi diyalog ve çok taraflı işbirliğinin geliştirilmesi amacıyla 15 Haziran 2001 tarihinde kurulmuştur. Örgütün kurucu üyeleri Çin Halk Cumhuriyeti, Rusya Federasyonu, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan ve Özbekistan’dır. Daha sonraki süreçte Hindistan, Pakistan, İran ve Belarus’un üyeliğe kabul edilmesiyle ŞİÖ’nün üye sayısı ona ulaşmıştır. ŞİÖ, kuruluşundan itibaren karşılıklı güven, iyi komşuluk ilişkileri ve devletler arasında işbirliğinin geliştirilmesi ilkeleri çerçevesinde faaliyet göstermektedir. Örgütün faaliyet alanları zaman içerisinde güvenlik konularının ötesine geçerek siyasi ilişkiler, ekonomi ve ticaret, yatırım, enerji, ulaştırma, lojistik, bilim ve teknoloji, çevre, kültür, turizm ve insani işbirliği gibi farklı alanları da kapsamıştır. ŞİÖ’nün temel ilkeleri arasında yer alan “Şanghay Ruhu”; karşılıklı güven, karşılıklı yarar, eşitlik, istişare, kültürel çeşitliliğe saygı ve ortak kalkınma anlayışını içermektedir. Örgüt, kararlarını üye devletlerin ortak mutabakatı çerçevesinde almaktadır. ŞİÖ’nün en üst karar alma organı Devlet Başkanları Konseyidir. Devlet Başkanları Konseyi toplantıları örgütün faaliyetlerinin değerlendirilmesi, temel işbirliği alanlarının belirlenmesi ve uluslararası ve bölgesel konulara ilişkin ortak belgelerin kabul edilmesi açısından önem taşımaktadır.

ŞİÖ Devlet Başkanları Konseyinin 26. toplantısı, 1 Eylül 2026 tarihinde Kırgızistan’ın başkenti Bişkek’te bulunan Irıs Ordo Kongre Merkezi’nde gerçekleştirildi. Toplantıya Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov başkanlık etti. Zirve, ŞİÖ’nün kuruluşunun 25. yılı kapsamında gerçekleştirilen en önemli üst düzey toplantılardan biri oldu. 2025-2026 döneminde ŞİÖ dönem başkanlığını Kırgızistan yürüttü. Kırgızistan dönem başkanlığı “ŞİÖ’nün 25. Yılı: Sürdürülebilir Barış, Kalkınma ve Refah İçin Birlikte” teması altında gerçekleştirildi. Dönem başkanlığı süresince örgütün güvenlik, ekonomi, ulaştırma, çevre, kültür ve diğer sektörel alanlardaki çalışmalarına ilişkin toplantılar ve etkinlikler düzenlendi. Bişkek Zirvesi, Kırgızistan’ın dönem başkanlığının sona erdiği ve 2026-2027 dönemi başkanlığının Pakistan’a devredildiği toplantı oldu. Pakistan, yeni dönem başkanlığı için “Vizyonu Eyleme Dönüştürmek: Bağlantısallık, İnovasyon ve Ortak Refah” temasını açıkladı. Zirve kapsamında üye devletler arasındaki çok taraflı işbirliği ele alınırken, toplantı sonrasında “ŞİÖ Plus” formatında genişletilmiş bir oturum da gerçekleştirildi. Böylece üye devletlerin yanı sıra ŞİÖ ile farklı statülerde ilişki içerisinde bulunan devletler ve uluslararası kuruluşların temsilcileri de toplantı sürecine katıldı.

Bu rapor; Bişkek’te gerçekleştirilen 26. ŞİÖ Devlet Başkanları Konseyi toplantısının hazırlık sürecini, zirvenin gündemini, katılımcılarını, liderlerin açıklamalarını, ŞİÖ Plus toplantısını, kabul edilen belgeleri, zirve kapsamında gerçekleştirilen ikili görüşmeleri ve Türkiye’nin zirvedeki faaliyetlerini bilgi ağırlıklı bir şekilde ele almaktadır.

İÇİNDEKİLER

• 1- GİRİŞ
• 2- ZİRVEYE HAZIRLIK SÜRECİ
  • a.     Kırgızistan Dönem Başkanlığı
  • b.    Ulusal Koordinatörler Konseyi Toplantıları
  • c.     Dışişleri Bakanları Toplantısı
• 3- 26. ŞİÖ DEVLET BAŞKANLARI KONSEYİ TOPLANTISI
  • a.     Toplantının Gerçekleştirilmesi
  • b.    Zirvenin Gündemi
• 4- ZİRVEDE LİDERLERİN AÇIKLAMALARI VE GÜNDEME GETİRİLEN BAŞLIKLAR
  • a.     Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov
  • b.    Çin Devlet Başkanı Şi Cinping
  • c.     Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin
  • d.    Diğer Üye Devletlerin Katılımı
• 5- ŞİÖ GENEL SEKRETERİ’NİN DEĞERLENDİRMESİ
• 6- “ŞİÖ PLUS” TOPLANTISI
  • a.     Genişletilmiş Format
  • b.    ŞİÖ Plus Toplantısının Gündemi
  • c.     Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in ŞİÖ Plus Konuşması
• 7- ZİRVEDE KABUL EDİLEN BELGELER
  • a.     Bişkek Deklarasyonu
  • b.    ŞİÖ Şartı’nda Değişiklik ve Eklemelere İlişkin Protokol
  • c.     Güvenlik Tehditleri ve Meydan Okumalarıyla Mücadele Evrensel Merkezi
  • d.    ŞİÖ Uyuşturucuyla Mücadele Merkezi
  • e.    Uluslararası Bilgi Güvenliği
  • f.     Biyolojik Çeşitlilik ve Çevre
  • g.     Yeşil Teknoloji Koridoru
  • h.    Limanlar ve Lojistik Merkezleri
  • i.     Veri İşleme Merkezleri ve Yapay Zekâ
  • j.     ŞİÖ-Afrika Birliği İşbirliği
  • k.     Enerji ve Enerji Verimliliği
  • l.     Nükleer Güvenlik
  • m.        Aile Kurumuna İlişkin İşbirliği
  • n.    Acil Durumlardan Etkilenen Devletlere Yardım
  • o.    Suçla Mücadele Alanındaki Düzenlemeler
  • p.    Turizm ve Kültür
  • q.    Diğer Kurumsal Belgeler
• 8- ZİRVE KAPSAMINDA İKİLİ GÖRÜŞMELER VE DİPLOMATİK TEMASLAR
• 9- TÜRKİYE’NİN ŞİÖ İLE İLİŞKİLERİ
• 10- CUMHURBAŞKANI RECEP TAYYİP ERDOĞAN’IN BİŞKEK ZİYARETİ
  • a.     Ziyaretin Gerçekleştirilmesi
  • b.    Erdoğan’ın ŞİÖ Plus Toplantısına Katılımı
• 11- TÜRKİYE’NİN ZİRVE MARJINDAKİ İKİLİ GÖRÜŞMELERİ
  • a.     Erdoğan-Aliyev Görüşmesi
  • b.    Erdoğan-Caparov Görüşmesi
  • c.     Erdoğan-Putin Görüşmesi
• 12- TÜRKİYE’NİN ZİRVEYE KATILIMININ ÇERÇEVESİ
• 13- DÖNEM BAŞKANLIĞININ PAKİSTAN’A DEVREDİLMESİ
• 14- SONUÇ