Etkinlik Yok
1980’li yılların sonlarına doğru Sovyetler Birliği’nde ekonomik, siyasi ve yapısal sorunlar belirginleşmeye başlamıştır. Sistemi önemli ölçüde etkileyen bu sorunlar arasında ekonomik durgunluk, üretimde yaşanan verimlilik problemleri ve merkezi yönetimin karşı karşıya kaldığı yapısal sorunlar öne çıkmıştır. 1985 yılında yönetime gelen Mihail Gorbaçov’un uygulamaya koyduğu politikalar da mevcut sorunları çözmek yerine merkezi otoritenin zayıflamasına ve Birlik Cumhuriyetlerinde bağımsızlık taleplerinin de güçlenmesine neden olmuştur. 1991 yılında Sovyetler Birliği’nin dağılmasıyla birlikte Azerbaycan ve Özbekistan da bağımsızlıklarını ilan ederek uluslararası sistemde bağımsız devletler olarak yerlerini almıştır.
Bağımsızlıklarını kazanmalarının ardından iki ülke de öncelikle siyasi istikrarlarını sağlamaya, ardından ekonomik dönüşümlerini gerçekleştirmeye ve dış politikadaki duruşlarını oluşturmaya yönelik bir süreç içerisine girmiştir. Ortak tarihi, kültürel ve dilsel bağlara rağmen Azerbaycan – Özbekistan ilişkileri uzun yıllar sınırlı bir seviyede kalmıştır. Ancak 2010’lu yılların ikinci yarısından itibaren özellikle Özbekistan’da 2016 yılında başlayan reform süreci ve Azerbaycan’ın Karabağ zaferi sonrasında bölgesel özgüvenin artmasıyla birlikte iki ülke arasındaki işbirliği gelişmeye ve farklı alanlara yayılmaya başlamıştır.
İki ülke arasındaki ilişkiler, 2022 yılında stratejik ortaklığın derinleştirilmesine yönelik deklarasyonun imzalanması, 2023 yılında Yüksek Hükümetlerarası Konseyin kurulması ve 2024 yılında Müttefiklik İlişkileri Hakkında Anlaşma’nın imzalanmasıyla kurumsallaşma yoluna girmiştir. 23 Ağustos 2026’da Taşkent’te Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ile Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev arasında gerçekleştirilen görüşmede imzalanan Ebedi Dostluk Anlaşması ise bu yıllar içerisinde gelişen sürecin mevcut aşamasını temsil etmektedir.
Anlaşmanın içeriğinde ikili ilişkilerin ebedi dostluk, karşılıklı güven ve stratejik müttefiklik üzerinden oluşturulduğu belirtilmiştir. Aynı anlaşmada, 2030’a kadar iki ülke arasındaki ticaret hacminin 1 milyar dolara çıkarılması hedefinin yanı sıra kardeş şehirlerin belirlenmesi ve benzer alanlardaki işbirliklerinin somut olarak planlanmasının zeminini oluşturan hazırlıklara yer verilmiştir.
Bu noktada temel soru, söz konusu anlaşmanın yalnızca Azerbaycan ile Özbekistan arasındaki ikili ilişkileri güçlendirmekle sınırlı kalıp kalmayacağıdır. Anlaşmanın, Türk devletleri Teşkilatı çerçevesindeki ekonomik ve stratejik işbirliğini kurumsal açıdan daha ileri bir seviyeye taşıyabilecek bölgesel bir model oluşturup oluşturamayacağı da değerlendirilmelidir.
Bu çalışma, söz konusu sorular üzerinden anlaşmanın Türk Dünyası açısından taşıdığı potansiyeli incelemektedir. Bu kapsamda anlaşmanın getirdiği kurumsal yenilikler, Türkiye ve diğer aktörler açısından ortaya çıkan denge arayışları ile olası sınırlılıkları ele almaktadır.
Kafkasya ile Orta Asya Arasında: İki Ülkenin TDT Denklemi
Azerbaycan ile Özbekistan arasındaki ilişkilerin bölgesel işbirliği modeline dönüşme ihtimalini değerlendirebilmek için öncelikle iki ülkenin Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) içerisindeki faaliyetleri, ortak çıkar alanları ve mevcut işbirliği mekanizmaları incelenerek, ikili ilişkilerin Teşkilatın genel işbirliği yapısı içerisindeki yeri ortaya koyulmalıdır.
Azerbaycan ile Özbekistan Türk Devletleri Teşkilatı içerisinde siyasi, ekonomik ve kültürel işbirliğinin geliştirilmesinde öne çıkan iki üye ülke olma açısından önem arz etmektedir. Her iki ülke de ortak tarih, dil ve kültürel bağlarını dış politika ve bölgesel işbirliği açısından önemli unsurları olarak değerlendirilmektedir. TDT ise bu ve bunun gibi ortaklıkların yalnızca ikili düzeyde kalmamasını farklı alanlardaki mevcut işbirliklerini de çok taraflı bir yapıya taşımayı amaçlamaktadır.
…
