Atlantik Deklarasyonu: Yeni Küresel Sistem İçinde Arayış

19.06.2023

Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ile Birleşik Krallık (İngiltere) arasında imzalanan, ekonomi, teknoloji, enerji ve savunma gibi alanlarda işbirliğini artırmaya yönelik bir eylem planıdır.

Franklin Roosevelt ve Winston Churchill’in İkinci Dünya Savaşı sonrasındaki hedeflerinin çerçevesini belirledikleri 1941 tarihli Atlantik Bildirgesi ve Anglo-Sakson Dünyasının, küresel sistem içerisinde yeniden oyun kurucu rol alması gerekliliği inancıyla mutabakata varılan 2021 tarihli Yeni Atlantik Şartı ardından iki ülkenin ortak değerler, hedefler ve vizyona sahip olduklarını beyan ettikleri en son ve kritik anlaşma Atlantik Deklarasyonu’dur. Tarafların bu Deklarasyon doğrultusunda “türünün ilk örneği, daha önce hiç denenmemiş” bir ortaklık modeli inşa ettiklerini belirterek küresel anlamda da yeni bir dönem başlattıklarını vurgulamışlardır.

Deklarasyon, İngiltere’nin 2020’de Avrupa Birliği’nden çıkışıyla noktalanan çalkantılı bir on yılın ardından İngiltere ile ABD arasında yenilenen ortaklığın bir sembolü olarak görülmekte ve gösterilmektedir. Ancak anlaşma, Londra’nın Brexit’ten bu yana İngiliz Muhafazakar Parti’nin AB’den ayrılmanın etkisini telafi etmenin bir yolu olarak Vaşington’u ikna etmeye çalıştığı serbest ticaret anlaşmasından çok uzak. Deklarasyon metninde gündeme getirilen birçok konunun yalnızca “gerçek anlaşmadan ziyade niyet beyanı” olduğuna dair ciddi uyarılar mevcut.

Halihazırda ABD-İngiltere ikili yatırım ilişkisi, her iki ülkede de 2,7 milyondan fazla işi destekleyen 1,5 trilyon doları aşan hacim ile dünyanın en büyük ticaret partnerliğidir. Bununla birlikte Amerikan ve İngiliz hükümetlerinin dünya tarihindeki en güçlü yatırım ilişkisini kurma çalışmalarının bir çıktısı olan Atlantik Deklarasyonu, iki ülke arasında ticaret prosedürlerini hafifletme, savunma sanayi bağlarını iyileştirme ve veri koruma işbirliği gibi sadece büyük değil orta ve hatta küçük işletmeleri de etkileyecek taahhütleri içeriyor.

Bu yeni ortaklığın ilk adımları olarak, Deklarasyon ile birlikte ortaya konan beş temel konuda aşağıdaki eylemler koordineli şekilde ortaya koyuldu:

  • Kritik ve gelişmekte olan teknolojilerde ABD-İngiltere liderliğini sağlamak,
  • Ekonomik güvenlik ve teknoloji koruma araç setleri ve tedarik zincirleri üzerinde her zamankinden daha yakın işbirliğini ilerletmek,
  • Kapsayıcı ve sorumlu bir dijital dönüşüm için ortaklık,
  • Geleceğin temiz enerji ekonomisini inşa etmek ve
  • Savunma, sağlık güvenliği ve uzayda ittifakı daha da güçlendirmek.

Anlaşmanın küresel güvenliğe etkileri nedelerdir?

Atlantik Deklarasyonu, ABD’nin küresel ekonomi ve siyaset sisteminin tek mühendisi ve hamisi rolünü kaybettiğine dair isnadı besleyecek bir adım olarak görülebilir. Yeni dünya düzeni tartışmalarında öne çıkan asimetrik çok kutuplulukta ABD kendi kutupbaşı rolünü konsolide etmeye çalışıyor. Bu Deklarasyon ile iki ülkenin güvenlik vizyonlarının da yeni konvansiyonel tehditler ve son dönemde tehdit haline gelen gelişmeleri dikkate aldığı görülüyor. Bu şekilde yeni mecralarda yeniden öncü olma girişimi, gücün tazelenmesi ve bahsettiğimiz kutupbaşı iddiası için önemli bir kazanım olacaktır.

Avrupa topraklarının ve temsil ettiği demokrasi ile özgürlük idealinin bir saldırıdan korunması gibi konvansiyonel tehditler yanında bunlarla ilişkilendirilen konularda da bazı niyet ve vizyonlardan bahsediliyor. Yeni Atlantik Şartı’nı temel alarak, biyolojik güvenlik konusunda iki ülke arasındaki ikili işbirliğinin güçlendirmesi taahhüt ediliyor. Bu taahhüt, artan ve çeşitli biyolojik tehditlere (kasıtlı, tesadüfi veya doğal) karşı gelecekteki sağlığı ve ekonomik dayanıklılığı güçlendirmeye yönelik ortak hedefi yansıtıyor.

Deklarasyon, batılı müttefikler arasında “ekonomik güvenlik” oluşturmaya çalışırken, savunma, nükleer malzemeler ve elektrikli araba akülerinde kullanılan kritik mineraller gibi alanlarda ABD-İngiltere ticaretini artırmayı amaçlıyor. Ayrıca Vaşington ve Londra, dayanıklı, çeşitlendirilmiş ve güvenli tedarik zincirleri oluşturmak ve stratejik bağımlılıkları azaltmak için de birlikte çalışmaya karar verdiler. Önemli ticari bağımlılıklardan biri olan Rus enerjisine bağımlılığı azaltmak ve yeşil enerji işbirliğini desteklemek yanında yeni bir sivil nükleer ortaklık için de anlaştılar. Yeni tedarik zinciri girişimlerindeki diğer önemli hedef ise tabii ki Çin.

Anlaşmadaki ekonomik güvenlik meselesinin konvansiyonel güvenlik alanı ile ilişkilendirildiği diğer bir alan ise savunma sanayi. Amerikan yönetimi, İngiltere’deki yeni askeri teknolojilerin üzerinde daha hızlı ve etkili işbirliği yapılabilmesi için ABD savunma tedarik yasaları uyarınca İngiltere’yi “iç kaynak” olarak onaylaması gündemde. Ayrıca kritik ve gelişmekte olan teknolojilerde hala önde olan ülkeler olarak, şirketlerinin sermaye ve uzmanlıklarının hasım/rakip ülkelerin askeri ve istihbarat yeteneklerini artıracak teknolojik ilerlemeleri körüklemesini önleme konusunu da önemli görüyorlar.

Yeni teknolojiler ve yapay zeka neden bu anlaşmanın önemli bir parçası?

Yeni dünya düzeni tartışmalarında ABD’nin kendi kutupbaşı rolünü konsolide etmeye çalışırken yeni gelişmelere uyum stratejisi sadece tehditlerin bertarafı değil, aynı zamanda bu gelişmeleri yönlendirebilme kapasitesini de içeriyor. Bu bağlamda Vaşington’un sahip olduğu özellikle stratejik alanlardaki teknolojik ilerlemeye liderlik etme kapasitesi, rekabetin hasımlar lehine ivme kazandığı bu süreçte daha aktif olmayı gerektiriyor.

Bu doğrultuda Atlantik Deklarasyonu çerçevesinde Amerikan ve İngiliz yönetimleri gelişen teknolojilerin iki ülkenin liderliğinde Batı demokrasisi ve her türlü güvenliği lehine çalışması için mümkün olan en yakın koordinasyonu ilerletme konusunda mutabık kaldılar. Her iki ülkenin yarı iletkenler, kuantum teknolojileri, yapay zeka, 5G ve 6G dahil olmak üzere son teknoloji telekomünikasyon ve sentetik biyoloji gibi alanlarda dünyanın önde gelen şirketlerine ve akademik kurumlarına ev sahipliği yaptığı ikili görüşmelerde defalarca vurgulandığı görülüyor.

Bu anlaşma ile özellikle İngiltere, yapay zeka güvenliği ve düzenlenmesi konusunda ortak bir yaklaşıma öncülük etme sorumluluğunu aldı. Bunun nedeni, İngiltere’nin yapay zeka alanındaki gittikçe artan uzmanlığı ve bu teknolojinin sorumlu bir şekilde geliştirilmesini ve kullanılmasını sağlamaya yönelik düzenleyici girişimleridir.

İngiltere Başbakanı Rishi Sunak, İngiltere’yi yapay zeka alanında lider yapma arzusunu kamuoyu önünde sürekli olarak dile getiriyordu. Bu anlaşma sürecinde de İngiltere’nin cazip bir yatırım hedefi olmaya devam ettiğini ve yapay zeka gibi gelişen teknolojiler için yeni kurallar oluşturmak üzere artık “daha hızlı ve esnek” hareket edebileceklerini belirtti. Zira Başbakan’a göre hiçbir ülke bunun için gerekli olan paradigmatik değişimleri tek başına gerçekleştiremez. ABD Başkanı Joe Biden ise İngiltere’nin bu konudaki liderliğini memnuniyetle karşıladığını söyleyerek Atlantik Deklarasyonu’nun yapay zeka gibi gelişmekte olan teknolojilere araştırma ve yatırıma odaklanmasının her iki ülkenin de küresel ekonomideki değişikliklere uyum sağlamasına yardımcı olacağını belirtti. Liderler bu alandaki çalışmalara liderlik etmenin her iki ulus için de “hızla değişen bir dünyanın en ileri noktasında kalmasına” faydalı olacağına inanıyor.

 

Bu “Analiz” yazısı 14 Haziran 2023 tarihinde Anadolu Ajansı tarafından yayınlanmıştır.

Diğer Yazılar

Avrupa Seçimleri ve Yükselen Aşırı Sağ

Avrupa Parlamentosu seçimleri kurumsal anlamda AB için oldukça önemli. Hem AB’nin regülatif kararlarının, kanunlarının oylandığı ...
Daha Fazlasını Oku

İngiliz Savunmasındaki Dönüşüm ve Avrupa’da Artan Tehdit Algısı

İngiltere hükümetinin temmuzda erken seçime gitme kararının ardından ilk dikkat çekici gelişme Başbakan ve Muhafazakar ...
Daha Fazlasını Oku

İsrail’e ABD Silah Desteğinin Kesilmesi Yeni Bir Başlangıç Mı?

Amerikan Yönetimi İsrail’in Gazze saldırıları başladığı günden itibaren kendi çıkarları doğrultusunda hareket etti. İsrail’in şiddetine ...
Daha Fazlasını Oku

İsrail Silah Envanterine Katkı Yapan Ülkeler

İsrail büyük bir silah ihracatçısı ancak ordusu, uzmanların yakın tarihteki en yoğun ve yıkıcı hava ...
Daha Fazlasını Oku

Avrupa kendi Wagner’ini mi arıyor?

İkinci Dünya Savaşı sırasında yerle bir olan Avrupa’nın toparlanması destek almadan mümkün değildi. Avrupa ülkelerinin ...
Daha Fazlasını Oku

Bizden Haberdar Olun

Mail aboneliği başlatmak için mail adresinizi bizimle paylaşabilirsiniz.

    Paylaş
    Etkinlik Takvimi
    Mayıs

    Haziran 2024

    Temmuz
    Pzt
    Sal
    Çar
    Per
    Cum
    Cmt
    Paz
    27
    28
    29
    30
    31
    1
    2
    Etkinlikler için Haziran

    1st

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Haziran

    2nd

    Etkinlik Yok
    3
    4
    5
    6
    7
    8
    9
    Etkinlikler için Haziran

    3rd

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Haziran

    4th

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Haziran

    5th

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Haziran

    6th

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Haziran

    7th

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Haziran

    8th

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Haziran

    9th

    Etkinlik Yok
    10
    11
    12
    13
    14
    15
    16
    Etkinlikler için Haziran

    10th

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Haziran

    11th

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Haziran

    12th

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Haziran

    13th

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Haziran

    14th

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Haziran

    15th

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Haziran

    16th

    Etkinlik Yok
    17
    18
    19
    20
    21
    22
    23
    Etkinlikler için Haziran

    17th

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Haziran

    18th

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Haziran

    19th

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Haziran

    20th

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Haziran

    21st

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Haziran

    22nd

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Haziran

    23rd

    Etkinlik Yok
    24
    25
    26
    27
    28
    29
    30
    Etkinlikler için Haziran

    24th

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Haziran

    25th

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Haziran

    26th

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Haziran

    27th

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Haziran

    28th

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Haziran

    29th

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Haziran

    30th

    Etkinlik Yok
    1
    2
    3
    4
    5
    6
    7

    Diplomatik İlişkiler ve Politik Araştırmalar Merkezi

    Center for Diplomatic Affairs and Political Studies

    ‎مركز الشؤون الدبلوماسية والدراسات السياسية

    Centre des Affaires Diplomatiques et des études Politiques

    Центр дипломатических отношений и политических исследований

    外交事务与政治研究中心

    Back to top of page