İsrail Silah Envanterine Katkı Yapan Ülkeler

29.04.2024

İsrail büyük bir silah ihracatçısı ancak ordusu, uzmanların yakın tarihteki en yoğun ve yıkıcı hava saldırılarından biri olarak tanımladığı şeyi gerçekleştirmek için ithal uçaklara, güdümlü bombalara ve füzelere büyük ölçüde bağımlı. İsrail’in müttefiklerine silah tedarikini durdurması yönünde artan baskı, yardım gönüllülerinin de öldürülmesiyle karar alıcılara sirayet etmeye başlamıştı ki çatışmanın İran odağında yeniden kurgulanması askeri satışların ve yardımların devam etmesine yol açtı. Durdurulamayan bu silah temin süreci uluslararası kamuoyu için İsrail’in saldırılarına ortaklık olarak görülüyor.

İsrail silah envanterine katkı yapan ülkeler

İsrail’in silah kapasitesinde kendi üretimlerinin yanında 2 ülkenin belirleyici rol oynadığı söylenebilir. Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsünün (SIPRI) raporuna göre, İsrail’e açık ara en büyük silah ihracatçısı olan Amerika Birleşik Devletleri (ABD), savunma sanayi ithalatının yüzde 69’unu sağlıyor. İkinci olan Almanya ise bu ürünlerin yüzde 30’unu tedarik ediyor. Üçüncü sıradaki İtalya da yüzde 0,9 payla İsrail savunma piyasasında yer alıyor. İngiltere, Fransa ve Avusturya gibi ülkeler de ithalatçılar arasında.

ABD, İsrail’e yılda yaklaşık 3,3 ila 3,8 milyar dolar değerinde askeri yardım sağlıyor. ABD’nin diğer müttefiklerine verdiği askeri destekler yıllara göre değişkenlik gösterirken İsrail’e karşı yardım miktarı son 10 yılda bariz bir şekilde istikrarlı kaldı.

Ancak bu rakam tek başına ilişkinin tüm karmaşıklığını veya yakınlığını açıklamaya da yetmez. İsrail, İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana Amerika’nın yurt dışı mali desteğini en fazla alan ülke oldu ve mevcut enflasyona göre düzeltilmiş rakamlarla 2023 yılına kadar toplam 158 milyar dolar aldı. Bununla birlikte ABD’nin yardımı, İsrail’in kendi silah endüstrisini geliştirmesine ve şu anda dünyanın en büyük silah ihracatçılarından biri olmasına da imkan sağladı.

ABD ordusu 2019’da 1,5 milyar dolarlık İsrail yapımı askeri teçhizat satın aldı. İsrailli şirketlerin Amerika’da da kurumsallaşması, İsrail’de geliştirilen silah sistemlerinin ABD topraklarında üretilmesini sağladı. İsrailli silah üreticilerinin ABD’deki artan görünürlüğü, İsrail ve Amerikan savunma şirketleri arasındaki ortaklıkların artmasına yol açtı. Zaman zaman İsrail şirketleri kendi hükümetleriyle ABD askeri yardımı ile finanse edilen askeri anlaşmalar yaptılar. Üretimin yanında ABD’nin daha önce İsrail’den satın aldığı Demir Kubbe füze savunma bataryalarını İsrail’e kiraladığı anlaşmalar da yapılarak yardımların iki tarafa çift taraflı maddi fayda sağlayacak şekle geldiğini görebiliyoruz.

Niteliksel askeri üstünlük ilkesi

Ayrıca ABD, İsrail’e komşularına karşı kalıcı bir silah üstünlüğü sağlamayı amaçlayan bir ilke olan “niteliksel askeri üstünlük” uyguluyor. Kökleri Ekim 1973’teki Yom Kippur Savaşı’na kadar uzanan bu durum, ABD’nin diğer Orta Doğu ülkelerine büyük silah sistemleri sattığı her seferde İsrail’e de bu durumu dengeleyecek şekilde teknoloji transfer ettiği anlamına geliyor. İsrail ve bir Arap devleti, ABD’den aynı teknolojiyi aldığında, İsrail’e ABD sisteminin daha gelişmiş bir versiyonu veya özelleştirme yeteneği veriliyor.

ABD Başkanı Joe Biden, 7 Ekim’i takip eden günlerde ABD’nin İsrail’e “ek askeri yardımda bulunduğunu” söyledi. Saldırıların başlangıcından bu yana, acil durum onayı alındıktan sonra ABD’den İsrail’e yalnızca 2 askeri satış kamuoyuna açıklandı. Bunlardan biri 106 milyon dolar değerindeki 14 bin mermi tank mühimmatından, diğeri ise 155 milimetre top mermisi yapmak için 147 milyon dolarlık bileşenden oluşuyor. Ancak ABD medyası, Biden yönetiminin İsrail’e sessizce 100’den fazla askeri satış yaptığını ve bunların çoğunun Kongre’ye resmi olarak bildirilmesini gerektiren parasal miktarın altında tasarlandığını iddia ediyor. Bunların arasında binlerce hassas güdümlü mühimmat, küçük çaplı bombalar, sığınak avcıları ve hafif silahlar olduğu söyleniyor.

Şubat ayında ABD Senatosu, İsrail ile ilgili ek harcamalara 14,1 milyar dolar sağlayacak bir yasa tasarısını kabul etse de bu tasarı Temsilciler Meclisi’nden geçmedi. 20 Nisan Cumartesi günü, bu sefer ABD Temsilciler Meclisi’nde oylanan yeni bir yardım paketi ile İsrail’e güvenlik takviyesi için 26,4 milyar dolar aktarılması öngörülüyor. Bu yardımlarda 4 milyar doların kısa-orta menzilli Demir Kubbe (Iron Dome) ve ABD ile birlikte üretilen orta-uzun menzilli Davud Sapanı (David’s Sling) sistemleri için; 1,2 milyar doların kısa menzilli Demir Kiriş (Iron Beam) için; 3,5 milyar doların İsrail adına yabancı askeri finansman için; 4,4 milyar doların bölgedeki ABD stoklarını yenilemek için ve 9 milyar doların insani yardım için ayrıldığı görülüyor. Biden’ın Temsilciler Meclisi’ndeki ek yardımı desteklemesi Demokratların kontrolündeki üst meclise sorunsuz geçiş şansını artırdı ve Senato’nun da bu yardımı onaylaması öngörülüyor.

Diğer devletler incelendiğinde rakamların kısmen daha dengeli olduğu görülüyor. Almanya 2023 yılında İsrail’e yaklaşık 353 milyon dolar değerinde askeri teçhizat gönderilmesini onayladı. Bu rakam, bir önceki yıla göre yaklaşık 10 kat daha fazla. 2022’de İngiliz hükümeti 42 milyon sterlin değerinde silah ihracatı için lisans verdi. Bununla birlikte maddi karşılığı açık bırakılan 10 lisans daha söz konusu. Bu lisansların karşılığında gerçekleştirilen gerçek ihracatın değerini ise yayınlamıyorlar. Küçük ihracatçılardan biri olan Fransa, son 10 yılda İsrail hükümetine 208 milyon avro değerinde askeri teçhizat sattı. Hollanda ise İsrail’e askeri satış için 2022 yılında 10 milyon avro değerinde lisans verdi.

Silah desteği durdurulabilir mi?

Tüm bu silah satış ve yardımların durdurulması için hem ülkelerin iç hukuki ve siyasi süreçlerinde hem de uluslararası hukuk nezdinde girişimler söz konusu.

Uluslararası Adalet Divanında (AUD) Nikaragua’nın açtığı dava ile Almanya, İsrail’e silah ihraç ederek Gazze’deki Filistinlilere yönelik soykırıma suç ortağı olduğu yönündeki suçlamalara karşı savunma yapmak zorunda kaldı. Ayrıca Almanya’da insan hakları avukatları iç hukuk çerçevesinde Berlin idare mahkemesinden Alman hükümetinin İsrail’e 3 bin tanksavar silahı gönderme kararının askıya alınmasını talep etti.

Hollanda’da bir mahkeme, şubat ayında hükümete İsrail’e F-35 savaş uçakları için parça göndermeyi durdurma emri verdi ki ekipmanın “uluslararası insancıl hukukun ciddi ihlallerinde” kullanılmasına ilişkin “açık bir risk bulunduğunun inkar edilemez” olduğunu söyledi. Hollanda hükümeti, jetlerin İsrail’in İran ve Hizbullah gibi bölgesel düşmanlara karşı güvenliği açısından hayati önem taşıdığını ileri sürerek karara itiraz etti. İsrail’e doğrudan askeri yardım veya silah ihracatında çok kısıtlı kalsa da Hollanda’nın F-35’ler üzerinden dolaylı katkısı böylece iç hukuk çerçevesinde durdurulmuş oldu.

ABD’nin bu satış ve yardımları durdurmasına yönelik durum ise farklılık gösteriyor. ABD Dış Yardım Yasası’nın ağır insan hakları ihlallerinde bulunan hükümetlere yardımı yasaklayan 502(B) maddesi, bugünkü şartlarda İsrail nezdinde de geçerliliği olan bir kısıtlama öngörüyor. Kanun, Kongre’nin ilgili ülkenin uygulamaları hakkında bilgi talep etmesine ve alınan bilgilere dayanarak güvenlik yardımını sonlandırmasına izin veren bir madde içeriyor.

Ayrıca Biden yönetimi, insani yardımı engelleyen veya sivillere zarar vermek amacıyla silah kullanan ülkeleri cezalandırmak amacıyla var olan veya yeni çıkarılan düzenlemeleri de uygulamamakla suçlanıyor. Örneğin Şubat 2023’te Biden yönetimi, Konvansiyonel Silah Transferi (CAT) politikasının revize versiyonunu yayınladı. Buna göre “sivil nesnelere veya bu şekilde korunan sivillere yönelik kasıtlı saldırılar da dahil olmak üzere 1949 Cenevre Sözleşmelerinin ciddi ihlalleri” durumunda ve “insan hakları veya uluslararası insancıl hukuk ihlallerini kolaylaştırma veya başka şekilde katkıda bulunma riski taşıyan” silah transferlerinde önleme yapılması öngörülüyor fakat henüz konu hakkında bir karar veya uygulama görülmedi.

Diğer yandan Gazze’deki şiddetin ve ölümün artması üzerine Belçika, Kanada, İtalya ve İspanya gibi bazı ülkeler İsrail’le silah anlaşmalarını durdurdu. Tüm bu yardımlar, satışlar ve anlaşmalar İsrail savunma sanayi için gittikçe karmaşıklaşan bir düzen oluştururken İsrail hükümetinin savunma kapasitesini güncel olarak artırmaya ama aynı zamanda ihracatçı ülkelerle çok katmanlı ilişkilerinde mevcut şartların tamamen bozulmasına neden oluyor. İsrail yönetimi ise gittikçe artan askeri kapasitesiyle karar alma ve uygulamalarını daha rahat güvenlikleştirerek silah kullanımını artırıyor.

Bu yazı 26 Nisan 2024 tarihinde Anadolu Ajansı için hazırlanan Görüş yazısıdır.

Diğer Yazılar

İsrail’e ABD Silah Desteğinin Kesilmesi Yeni Bir Başlangıç Mı?

Amerikan Yönetimi İsrail’in Gazze saldırıları başladığı günden itibaren kendi çıkarları doğrultusunda hareket etti. İsrail’in şiddetine ...
Daha Fazlasını Oku

İsrail Silah Envanterine Katkı Yapan Ülkeler

İsrail büyük bir silah ihracatçısı ancak ordusu, uzmanların yakın tarihteki en yoğun ve yıkıcı hava ...
Daha Fazlasını Oku

Avrupa kendi Wagner’ini mi arıyor?

İkinci Dünya Savaşı sırasında yerle bir olan Avrupa’nın toparlanması destek almadan mümkün değildi. Avrupa ülkelerinin ...
Daha Fazlasını Oku

Avrupa’da Askeri Kapasitenin Artmasında Zorluklar ve Sonuçlar

Dünyanın birçok yerinde gittikçe artan çatışma ihtimalleri ve mevcut gerilimlerin tehdit kapasitelerinin artması ile küresel ...
Daha Fazlasını Oku

Türkiye ve İngiltere Çok Boyutlu Yeni Güvenlik İlişkisi

Tehditler ve çatışma Avrupa’ya uzun zamandır olmadığı kadar yakın. Rusya-Ukrayna Savaşı ile Avrupa’nın sınırına dayanan ...
Daha Fazlasını Oku

Bizden Haberdar Olun

Mail aboneliği başlatmak için mail adresinizi bizimle paylaşabilirsiniz.

    Paylaş
    Etkinlik Takvimi
    Nisan

    Mayıs 2024

    Haziran
    Pzt
    Sal
    Çar
    Per
    Cum
    Cmt
    Paz
    29
    30
    1
    2
    3
    4
    5
    Etkinlikler için Mayıs

    1st

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Mayıs

    2nd

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Mayıs

    3rd

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Mayıs

    4th

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Mayıs

    5th

    Etkinlik Yok
    6
    7
    8
    9
    10
    11
    12
    Etkinlikler için Mayıs

    6th

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Mayıs

    7th

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Mayıs

    8th

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Mayıs

    9th

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Mayıs

    10th

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Mayıs

    11th

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Mayıs

    12th

    Etkinlik Yok
    13
    14
    15
    16
    17
    18
    19
    Etkinlikler için Mayıs

    13th

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Mayıs

    14th

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Mayıs

    15th

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Mayıs

    16th

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Mayıs

    17th

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Mayıs

    18th

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Mayıs

    19th

    Etkinlik Yok
    20
    21
    22
    23
    24
    25
    26
    Etkinlikler için Mayıs

    20th

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Mayıs

    21st

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Mayıs

    22nd

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Mayıs

    23rd

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Mayıs

    24th

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Mayıs

    25th

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Mayıs

    26th

    Etkinlik Yok
    27
    28
    29
    30
    31
    1
    2
    Etkinlikler için Mayıs

    27th

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Mayıs

    28th

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Mayıs

    29th

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Mayıs

    30th

    Etkinlik Yok
    Etkinlikler için Mayıs

    31st

    Etkinlik Yok

    Diplomatik İlişkiler ve Politik Araştırmalar Merkezi

    Center for Diplomatic Affairs and Political Studies

    ‎مركز الشؤون الدبلوماسية والدراسات السياسية

    Centre des Affaires Diplomatiques et des études Politiques

    Центр дипломатических отношений и политических исследований

    外交事务与政治研究中心

    Back to top of page